Kasni radovi

Nakon povratka u Francusku Chagallova slava je još više rasla , medutim , on se vremenom sve više povlacio iz javnog života . Ponovo se oženio , ovaj put ruskinjom Valentinom Brodski . Umjetnik , cija je biografija bila prepuna burnih dogadaja , starost je proveo u mirnom i povucenom životu .
Bez obzira na veliku popularnost koju je stekao , Chagallove slike su ostale odraz njegovog intimnog svijeta . Jedino se u ovim kasnim radovima umjetnik postepeno udaljio od polaznih tacaka svoga stvaralaštva – zavicajne Rusije i jevrejske tradicije . Zamijenile su ih teme iz grcke mitologije ili hrišcanstva .

Takode , Chagall je cesto upotrebljavao još jedan novi nacin komponovanja slike . Dok su u prvom francuskom periodu kompozicije pocivale na cisto formalnim principima , odnosno motivi su bili razmješteni u u odredenu apstraktnu mrežu , sada je i sama mreža pretstavljala odredeni figurativni sadržaj koji je bio u vezi sa motivima slike , kao što je na primjer slucaj na slici «Le quai de Bercy» , gdje obrazac linija i površina koji odreduje kompoziciju slike , zapravo ima oblik srca koje je obgrlilo zaljubljeni par . Tako forma i figurativna sadržina postaju još tješnje vezane .Ovaj postupak bio je povezan sa oslobadanjem boje iz okvira koje su nametali oblici figura prikazanih na slici . Slika je cesto podijeljena na nekoliko površina od kojih na svakoj preovladava razlicita boja . U tom nacinu upotrebe boje vidi se uticaj americkog apstraktnog ekspresionizma iz cetrdesetih i pedeseth godina , medutim , kod Chagalla je cilj tog postupka ponovo sasvim drugaciji od onog izvornog . Na Chagallovim slikama njime se samo još više pojacava utisak naivne nevinosti koji cini prepoznatljivim njegove radove .

Cvjetni motivi , sve cešci na Chagalovim slikama , pretstavljaju ostrva cistih boja , bogate tonske skale i smjelih kontrasta . Jedna od ovakvih slika je «Champ de Mars» . Plava boja prožima skoro cijelo platno , zanemarujuci likove i predmete , dok joj cvijece daje komadice raznih boja . Kao i uvijek na Chagallovim slikama cvijece je povezano s ljubavnicima . Ženina bijela kosa potsjeca na oreol . Tu su i drugi motivi koji su dugo godina zaokupljali Chagalla : Ajfelov toranj i kuce iz Vitebska , spojeni u Chagallovoj mašti , karakteristicna Chagallova ptica opreznog izgleda .

Mnogi su svijet Chagallovih slika poredili sa cirkuskom pretstavom . I sam Chagall govorio je da je opcinjen cirkusom . Ta izmišljena stvarnost koja nas osvaja , u kojoj je sve moguce pošto u njoj ne važe zakoni fizike , slicna je fantasticnim prizorima na Cchagallovim slikama . Na kraju se , medutim , svaka pretstava spuštanjem zastora završava i nastupa trenutak ponovnog susreta sa svakodnevnom stvarnosti . Možda je zato simbolicno završiti pricu o Chagallu sa slikom «Velika parada» (1979.-1980.) , iako je Chagall do svoje smrti 1985. naslikao još velik broj dijela , postavši jednim od najdugovjecnijih i najplodnijih umjetnika XX vijeka . Slika pretstavlja prelijepu mješavinu boja od kojih svaka zauzima odredeni dio platna , u kasnoj Chagallovoj maniri . Neobicnu pretstavu izvode akrobati , muzicari , pajac s violinom , pijetao , gola žena sa mitskim stvorenjem iza sebe , a u pozadini je i velika publika oduševljena pretstavom . Prikazom cirkusa Chagall je zapravo uspio svoju fantaziju izraziti konkretnim terminima , pretvorivšilikove iz svoje imaginacije u cirkuske izvodace . Artist na ljuljašci u gornjem desnom uglu samo je zamjena za jednog od uobicajnih Chagallovih letecih likova , možda pretstavlja i samog Chagalla , podignutog na krilima svoje mašte .

U posljednjoj fazi svoga stvaralaštva Chagall je radio mnoge javne narudžbe – monumentalne murale , mozaike , tapiserije i vitraže , od kojih su vecina bile religiozne naravi . Jevrejin koji je nekad , u komunistickoj Rusiji , bio na položaju komesara za umjetnost u Vitebsku , sada je radio religiozne kompozicije u hrišcanskim crkvama . Chagall je uspio pomiriti naizgled nepomirljive suprotnosti izmedu razlicitih ideologija , religija , umjetnickih pravaca . Zato se može reci da znacaj njegovog djela ne ostaje samo u domenu likovne umjetnosti . Chagallovo stvaralaštvo izražavalo je ono suštinsko i zajednicko za sve religije i umjetnost uopšte a to je vjerovanje u ljudsku dušu , u vrijednot i nepovredivost unutrašnjeg svijeta svakog covjeka , protest protiv rata i razaranja u ime mira i ljubavi .