FARMACI USPAVLJUJUĆEG TIPA: BARBITURATI

Potreba za uzimanjem uspavljujućih sredstava vrlo je stara; ali otkad je hemijska industrija, uz pomoć dobre reklame, uvela na tržište sintetička sredstva za uspavljivanje, javila se nova, prava i ozbiljna toksikomanija. Kao rezultat uslova savremenog života, pretjeranog rada i briga što ih takav rad donosi znatno je povećan broj slučajeva nesanice, a time i broj onih koji su prozvani narkomanima. Za posljednjih četrdeset godina uzlazni put ponude i potražnje kretao se paralelno i okomito. Bromidi, kloral, sulfonal i druga uspavljujuća sredstva koja su bila u upotrebi prije pola vijeka uzmakla su pred novim preparatima - derivatima urejida. Nekoć su postojale kloralne toksikomanije koje se danas gotovo ne promatraju. Kloral su potisnuli barbiturati, ali kloraloza još ima poneku pristalicu.
Takve toksikomanije javljaju se u uslovima sličnim onima što dovode do barbituratizma, a prouzrokuju i smetnje istog reda, možda s naglašenijom delirantnom notom.
Kao i kod morfija, i za tu toksikomaniju smatramo odgovornim ne samo barbiturate u užem smislu riječi, kao što su recimo, pentobarbital, nazvan yellow jackets, ili secobarbital, nazvan red devils, već i sva uspavljujuća sredstva i manje sedative izuzev fenociazinika. Nabrojićemo neke od njih: glutimid, metalqualon, entinamat, meprobamati, diazepoksidi (klordiazepoksid i diazepam), paraldeid, kloralhidrat, etilhlorovinihol i bromivali.
Vratićemo se meprobamatima i navesti slučajeve koje smo osobno posmatrali.
Iz sinteze ureje i malonijske kiseline, ostvarene 1903 godine, dobili smo barbiturnu kiselinu ili malonilureju, "pramajku" čitavog niza novih , naknadno prona|enih uspavljujućih sredstava - veronala ili barbitala, luminala u Njemačkoj (1922), koji se u Francuskoj naziva gardenal, u anglosaksonskim zemljama fenobarbital - a kasnije dijala, soneryla, allonala, rutonala, somnifena, itd.
Neosporno je značaj uspavljujućih sredstava - derivata barbiturne kiseline - velik za one koji se zadovoljavaju neposrednim učinkom, od kojeg će imati trenutačnu korist odre|enog trajanja. No, intimna čežnja i često očajnički vapaj svih neuropatskih, tjeskobnih i depresivnih ili nezadovoljnih osoba sastoji se u tome da zaborave , da spavaju. To očajanje ih dovodi do svakodnevne i ne uvijek opravdane upotrebe tih uspavljujućih sredstava, pa se tako stvara toksikomanija s relativnim stanjem potrebe.
Još su 1913. godine Vallon i Bessieres govorili o veronalizmu; kasnije su objavljene mnoge publikacije o barbituratizmu. Barbituratizam je možda najrašinerija jatrogena bolest, čije najčešće indikacije su nesanica i tjeskoba. Nekoliko podataka mogu dati predodžbu o ozbiljnosti problema:
U Sjedinjenim Državama 20% svih trovanja izazvano je barbituratima; a u Australiji se svakom odraslom subjektu smještenom na psihijatrijsku kliniku dozira hematinski brom, koji je u 12% slučajeva otkriva pretjeranu upotrebu bromivala. Od 82 toksikomana liječena izme|u oktobra 1961. i maja 1962. godine na bostonskoj opštoj bolnici 44 su bili morfinisti, a ostali su bili ovako podijeljeni: 24 intoksirana barbituratima i amfetaminima, 10 nebarbiturnim sedativima, 2 bromidima.
Problem se, naravno, javlja prilikom svakog lansiranja novog sedativa na tržište: metaqualon, na primjer, koji se upotrebljava protiv malarije, a čija je hipnotička aktivnost otkrivena slučajno, već je nakon prve godine uvo|enja u terapiji pokrivao 4/5 slučajeva toksikomanije barbituratnog tipa.

Barbituratima je moguće postići brzu i produženu narkozu kod osoba opterećenih psihičkim smetnjama ili, čak, umjerenu hipnozu, prikladnu za psihološka istraživanja; moguće je uspostaviti normalni tok sna kod akutnih slučajeva uznemirenosti, a pri tome izbjeći stanje iscrpljenosti povezanu s akutnim toksičkim simptomima; moguće je suzbiti konvulziju, tetanus, eklampsiju, trovanje strihninom i epilepsiju.
Za svaki od tih preparata utvr|ena je terapeutska doza, minimalna smrtonosna doza i smrtna doza. Maksimalno podnosive doze i minimalne smrtonosne od pravih barbiturata mogu biti utvr|ene jedino na temelju važnosti slučajeva kod kojih je došlo do slučajnog gutanja suviše jakih doza ili do uzimanja preparata u samoubilačke svrhe. Obično se težim trovanjem smatra ono koje je uslijedilo nakog oralnog uzimanja doze pet do deset puta jače od one za uspavljivanje; ako je doza petnaest puta jača od uspavljujuće, moguća je smrt.
Treba voditi računa i o idiosinkrazijama, odnosno o posebnoj individualnoj senzibilnosti, oslabljeni pacijenti i oni u poodmakloj dobi mogu žešće reagovati na barbiturate nego mla|e osobe. Pri istovremenoj upotrebi barbiturata i morfija treba voditi računa o "suradničkom" djelovanju; učinak barbiturata pojačan je morfijem, zbog čega depresija što su je izazvali biva znatno produžena.
Heuyer i Le Guillant, koji su temeljno izučavali toksikomaniju barbituratima, dokazali su da neki subjekti (koji na početku traže samo zaborav i opuštanje) počinju kasnije nalaziti zadovoljstvo u polulucidnoj ošamućenosti na početku sna i pasivnoj lagodnosti pri bu|enju. To stanje euforije, pa čak i razdraganosti u trenutku bu|enja, traže sustavno subjekti koji veoma dobro znaju kojom ga dozom mogu postići.
Ponekad se barbituratna toksikomanija koristi kao zamjena u slučajevima odvikavanja od opijatske toksikomanije.
"Tendencija ka povećavanju doza", svojstvena svim toksikomanima, vodi ih veoma brzo do prekoračenja toksičkog praga koji, me|utim, ostaje ustaljen. Javljaju se ipak neki manji ožiljci i patološka očitovanja.

Akutne i subakutne smetnje
Kad subjekat pretjera u dozi, pada u stanje obamrlosti i opijenosti, pokazuje znakove uravnoteženosti, dizartriju, gubitak refleksa, smetnje vida, drhtanje; te neurološke smetnje mogu skrenuti na krivi put. Novim pojačanjem doze (1 - 4 grama) dolazi do barbituratne kome, duboke kome koja, ukoliko ne do|e do intervencije, može, uz veoma visoku temperaturu i akutne plućne komplikacije, dovesti do smrti uroku tri dana.

Hronične smetnje
Uobičajena upotreba barbiturata pojačava konstitucionalno mentalne, u najvećem broju slučajeva, psihasteničke predispozicije koje su navele subjekt na put toksikomanije. Tome se često priključuju promjene raspoloženja i karakterološki poremećaji, a posebno razdražljiv odnos naspram sredine; ta razdražljivost pretvara subjekt u pravog "kućnog tiranina"; taj osebujni oblik zlobe često je praćen prijetnjama, ucjenama čiji ulog može biti i samoubistvo; ti poremećaji mogu iščeznuti nakon terapije odvikavanja, a da ne mijenjaju prvotnu osobnost subjekta.
Klinički sindrom, prisutan u hroničnoj intoksikaciji barbituratima, znatno je različit od sindroma zapaženog u slučajevima akutnog trovanja: promjene umne funkcije, smušenost, manjkavosti u rasu|ivanju, sjeta i psihička regresija.
Od ostalih smetnji podsjetićemo prije svega na česte kožne manifestacije - crvenilo i razne osipe, pojedini subjekti pokazuju očitu kožnu nepodnošljivost gardenala; kod mnogih starih toksikomana može se primjetiti uporan svrbež. Signalizirani su i bolovi u zglobovima (pseudoreumatizam).
Somatičko oštećenje se očituje, u prvom redu, na neurološkom nivou, budući da je trofizam uglavnom dobar i samo ponekad osporen upornim ekcemima i blago umanjenom hepatičkom hipofunkcionalnošću. Tako susrećemo ataksiju, dizartriju, ponekad diplopiju i nistagmus, smušenost, zaboravnost, nedovoljnu emotivnu kontrolu s tendencijom jadikovanja ili paranoidne agresivnosti.
Sve što smo dosad kazali može se, bez bitnih izmjena, primijeniti na sve sedative i hipnotike spomenute uz barbiturate.