Nade`da Petrovi} je dijete jedne srbijanske gra|anske porodice u kojoj je bilo daleko vi{e razumijevawa za kulturu nego {to je to bio redovno slu~aj u Srbiji onoga vremena, upravo iz porodice koja je u tom pogledu predstavqala jedan od rijetki izuzetaka. Rodila se u ^a~ku 12 oktobra (29 septembra ) 1873 godine kao drugo po redu dijete Dimitrija Petrovi}a, tada nastavnika crtawa ~a~anske realke, i mlade u~iteqice Mileve ro|ene Zori}, iz titelske porodice Zori}a,sestri~ne i vaspitanice Svetozara Mileti}a, u ~ijoj je ku}i odrasla. Porodica se kasnije nastanila u Beogradu, u tada{woj Ratarskoj ulici, u ku}i Nade`dinog djeda, poznatog trgovca haxije Maksima Petrovi}a. Vremenom izrodila su se mnogobrojna dijeca, od wih trinaestoro bilo ih je ostalo sedam djevoj~ica i dva dje~aka, me|u kojima Nade`da nije jedini umjetnik. Wenom ocu nije se ispunila `eqa iz mladosti da ode na slikarske studije u Italiju. Kasnije bio je u poreskoj slu`bi, ali je cijelog vijeka ostao ozbiqan skupqa~ istorijske gra|e i kolekcionar starina. Pisac je i jedne vaqane kwige, Finansije i vijeka. Porodica je bila u prisnoj vezi sa Svetozarom Zori}em, Nade`dinim ujakom. Zori}, kasnije profesor Tehni~kog fakulteta, bio je ~ovjek rijetkog obrazovawa i kulture, dobar poznavalac slikarstva, slikarski sin, a i sam slikar - kada mu je to trireme dopu{talo. On je bio najbli`i Nade`din saradnik u vremenu wenih studija, pa i kasnije, kada je izabrala svoj put u svome slikarskom pozivu,i mada, izgleda, nije dijelio u svemu wena slikarska shvatawa, pomagao joj je, u dugim i o{troumnim diskusijama koje su se `estoko vodile, da bar jasnije i ~vr{}e formira svoja gledi{ta. Rastu}i u takvoj porodi~noj sredini, osim toga po{te|ena siroma{tva, kome rijetko da je koji od na{ih umjetnika izbjegao. Nade`da je imala za na{e tada{we prilike naro~ito povoqne uslove da od rane mladosti zavoli umjetnost i da razvije svoju vi{estruku prirodnu obdarenost. I kad se kod mlade u~enice beogradske Vi{e `enske {kole vidjelo odre|enije da ima smisla za slikawe i `eqe da se oda slikarstvu, wen otac kao da je jedva do~ekao da je preda u ruke svom prijatequ slikaru \or|u Krsti}u.
Godine 1874, samo nekoliko mjeseci po Nade`dinom ro|ewu, u Parizu, u jednoj fotografskom ateqeu na Kapucinskom bulevaru, prire|ena je ona ~uvena izlo`ba povodom koje je jedno novo revolucionarno strujawe u umjetnosti Zapada dobilo svoje ime. Impresionizam je, nai{av{i i dugo nailaze}i na ne~uven otpor ba{ one klase ~ijim se svakodnevnim `ivotom inspirisao u svojoj tematici li{enoj romantizma i idealizovawa, svojom borbenom upu}eno{}u neprestano {irio granice svog uticaja. Uglavnom iz wega, a unekoliko i kao reakcija na wegove principe, nastala su i druga nova shvatawa, koja su, tako|e u zavadi sa tradicijom, krenula drugim putevima tra`e}i sve nove slobode za slikarstvo. Pred kraj pro{log vijeka, nova umjetnost, s Parizom na ~elu, na{la se u matici cjelokupnog toka evropskog slikarstva, daleko prema{uju}i po svojoj `ivotnoj snazi druga shvatawa koja su paralelno sa wom postojala, neoslobo|ena prisje}awa na staru poetiku i formule velikih majstora pro{losti.
Weno {kolovawe u Krsti}evom ateqeu trajalo je nekoliko godina. (Osim Krsti}a, Nade`da je u beogradu posje}ivala i
Kutlikovu {kolu.) Koliko je Krsti} doprinjeo savjetima wenom razvoju, vi{e se ne mo`e
vidjeti. Iz tog |a~kog vremena ostala je od zna~ajnih studija kao da samo jedna mala mrtva
priroda, ne bez ~ara, toplo, malo zvu~nije kolorisana u svom tamnom tonalitetu - mo`da jedina mrtva priroda
zaostala od wene ruke i utoliko zanimqivija {to je Nade`da docnije, po prirodi svoga
temperamenta, morala stajati daleko od te vrste motiva. Na toj slici se ni ukoliko ne
nazire nijedna od Nade`dinih crta, {to ni malo ne iznena|uje, ali se ne osje}a ni onaj
afinitet sa na~inom i tehnikom u~iteqa koji se obi~no u |a~kim redovima glasno ispoqava.
Ostaje ipak ~iwenica da je Krsti} bio wen prvi u~iteq,
i te{ko je predpostaviti da temperamentni i duboko osje}ajni majstor Studenice,
^a~ka, Kosova Poqa i dr., serije na{ich
prvih pejsa`a slikanih u planeru, nije morao ostaviti u du{i sasvim mlade djevojke koja }e
postati strasni slikar srbijanskog predjela neki naro~iti, ma i neodre|eni utisak, koji kraj svog prividnog, a i stvarnog jaza u
slikarskim sredinama i izrazu, mo`da ipak upu}uje na neki ~udni duhovni
kontinuitet.
Svakako je Krsti} bio taj koji je na wu uticao da za svoje daqe studije izabere Minhen. Zabiqe`ena je 1899 godina kao godina wenog odlaska na minhenske studije. No sude}i po tome da je neosporno u Minhenu provela oko ~etiri godine, a svoju prvu izlo`bu na Velikoj {koli, po povratku sa studija, priredila 1900 godine, mora se zakqu~iti da je tamo oti{la znatno ranije, U Minhenu je jo{ 1891 godine Slovenac A`be, po nagovoru nekolicine mla|ich slikara |aka, me|u kojima Vesel i Jakopi~, nezadovoqnih
>> poukama na akademiji<< i >> kojima su {kolske mjere bile pretjesne za wihova slikarska stremqewa<< ,otvorio bio svoju {kolu. [kola se bila pro~ula zbog liberalizma svoje nastave i naglo narasla. U vrijeme Nade`dinog dolaska u wu, slavni trio A`beovog ateqea u Georgen{trase bili su slovena~ki slikari Jakopi~, Grohar i Jama,oko ~ijih su se radova s respektom gurali ostali mnogobrojni |aci oba pola i svih mogu}ih jezika. Vesel, ne{to stariji, bio je izi{ao iz A`beove {kole. Sa ovim Slovencima Nade`da se sprijateqila
Svojom prvom izlo`bom u Beogradu, Nade`da je
>> s burom i galamom<< otpo~ela svoju slikarsku karijeru u Srbiji. >> Zar poslije rada na akademiji, zar poslije dugog kretawa me|u radovima i starih i novih majstora Gospo|ica ne na|e boqih i lep{ih uzora sebi i svojoj odu{evqenoj mladosti no >> impresionisti~ke << radove, to bolesno i trulo shvatawe bolesnih i trulih mozgova? << - glasio je do~ek u Novoj Iskri. Daqe bi bilo suvi{no citirati. Kriti~ar naziva wene radove jednostavno ono. Razumije se, nije izostao zakqu~ak da }e >> ako samo bude malo du`e gledala velike radove klasi~nih slikarskih {kola... << itd. O~igledno saradnik Nove Iskre nije ni slutio da je Nade`da Petrovi} u Wema~koj ne samo du`e gledala, nego i pa`qivo kopirala stare majstore naro~ito Rubensa i Zurbarana. Kopije su do danas o~uvane. One svjedo~e o ~udnovatoj lako}i s kojom je Nade`da ulazila u tehniku ovih velikih umjetnika i zapawuju nas time {to nam otkrivaju s kakvom je disciplinovano{}u umjela da savlada svoju plahu i svojeglavu prirodu i da ostane pot~iwena i vijerna uzoru. No ona nije ostala na putu klasi~nih slikarskih {kola.
Godine 1910 i 1911 Nade`da boravi u Parizu, gdje joj je
Me{trovi} ostavio svoj ateqe . Pariz
za wu nije bio novost. Ona ga je posjetila vi{e puta prije nego {to je osjetila potrebu da
se u wemu za du`e vremena nastani i da u wemu radi . U wemu se moglo zauvjek ostati, iz
wega se moglo pobje}i, ali je wegova vlast bila tolika da se nije moglo biti slikar a da
se on mimoi|e .
Tada{wi slikarski Pariz, u kom je posmrtna slava Sezanova bila na vrhuncu, bio je u groznici nesnishodqivih; ezoteri~nih tra`ewa i otkri}a, nazivanih poznatim imenima. Wima se nije ostvarivao Sezanov san da ve`e impresionizam za pusenovsku tradiciju i wih se nije ticala publika u {kripcu koja tu umjetnost
>> ne razumije << , a od koje se ipak o~ekivalo da shvati i zavoli sve jezike nastaju}e nove umjetnosti i sva suprotna tvr|ewa na wima re~ena. Nade`da, koja je imala smisla za novo i smjelo i koja je nagonski bila okrenuta prema budu}nosti, nije mogla ostati ravnodu{na prema tom Parizu . Navodi se da je ona >> sudjelovala s Pikasom, Matisom i Marijom Loransen, na jednoj uskoj, jednoj od prvih izlo`aba fovista << , - {to bi odgovaralo wenom konspirativnom karakteru. Ona je poku{ala nekako sumorno i da prestavi na{oj publici >> taj pokret u dana{woj slikovnoj umjetnosti - >> recherche - na sve strane u svim pravcima << - te >> pravce koje nazva{e : primitiviste, foviste, kubiste, futuriste itd. << Pisala je da >> svi ovi noviji pravci nose u sebi mladost izdravqe << . Umjetniku koji se >> svakog trenutka << pita gdje le`i istina >> nauka je pritekla u pomo} i pomogla, da na osnovu fizi~kih i matemati~kih zakona rje{ava i umjetni~ke probleme - kubizam i kubisti~ki principi nove umjetnosti proizvod je ove udvojene tra`we
Kad su 1912 po~eli ratovi, mnogobrojne `ene Srbije prihvatile su se wege rawenika po bolnicama. Samo dvije su bile odre|ene od strane Saniteta za ratnu zonu pri Vrhovnoj komandi za vojni~ku slu`bu. Jedna je bila Nade`da Petrovi}. Wen predani rad u poqskim bolnicama na rati{tima, wena hrabrost i wena najve}a `rtva koju je dala na toj du`nosti dobrovoqca ostali su kao naro~ita, svijetla uspomena .
Vrijeme Balkanskih ratova
bilo je ujedno i wena posqedwa zna~ajna slikarska `etva. Doga|aji su nametali teme .
Motivi su bili Prizren, Vezirov most, Skopqe, Kosovo Poqe . Ratne skice i crte`e propali
su najve}im djelom u ^a~ku i Kraqevu, gdje ih je bila ostavila na ~uvawe .
Objava rata 1914 wu je
zatekla u Italiji . Bila se oporavila od tifusa prele`anog u Skopqu za vrijeme epidemije
1913 i vratila odmah u zemqu, opet na du`nost vojne bolni~arke, na kojoj je ostala do
kraja .
Nade`da Petrovi} nije do`ivjela svoju lokalnu slikarsku
slavu. Ona je bila i voqena kao drug i cijewena kao ~ovjek i po{tovana kao borac na svim
poqima svoje aktivnosti, osim slikarske. Wena smrt je bila duboko o`aqena u vremenu kad se
ginulo ne{tedice. O wenom slikarstvu me|utim, dok je `ivjela, nije bila napisana koja
topla rije~. Kritike su se kretale izme|u grubosti kojima se brutalno negodovalo protiv >> te secesion{tine << za
koju bi >> lekarski vaqalo analisati ukus kojemu se ona dopada << ( 1906 ) i
onih u~tivih neodre|enosti kojima se izbjegava sud kao :
>>
Nade`da Petrovi} nalazi se nesumqivo na
putu napredovawa << ( 1907 ) ili
>> Nade`da Petrovi} ... koja se sa snagom mladosti za koju
nema mogu}nosti pa{ti da pobedi sunce << (
1912 ). Wena Fasada Bogorodi~ne crkve, kad je 1912 bila izlo`ena u Beogradu, ocjewena je kao >> nemogu}a << , kao >> jedna
od onih mistifikacija rapena, koji ih uve~e iznose uz pariske kejove, po{to se preko dana
wima zanimao pariski badaud << . Nade`da
nije dokazivala. Godine 1909 ona je mirno i jednostavno napisala: >> Za sve se tra`i vremena, a za vaspitawe publike malo du`e
vremena << - a 1912 godine : >>Savremenicima su svagda novatori smje{ni i ludi, logo~no je i
pojmqivo, jer se oni svojim intelektom, individualno{}u sa kojom posmatraju qude, prirodu
i sve wene pojave, izdvajaju iz svoje sredine; oni i jesu tu da unose ispravke sa novim
akordima, da iskorewuju sve ono {to nije proizvod duha, kakvog stvaraoca i vaspita~a
velikih masa << .
|
|
|
|
|
|
|