OPIJUM

Tamnomrk, zgusnut i prosusen mlijecni sok maka, karakteristicnog mirisa, gorkog ukusa; dobija se zasjecanjem nezrelih caura bijelog maka ( Papaver somniferum ). Pored gumastih materija, sluzi, ugljenih hidrata, pigmenata i mineralnih sastojaka, sadrzi veliki broj alkaloida ( vise od 25 ) koji se po hemijskoj strukturi dijele na: fenantrenske i benzilizohinolinske. U fenantrenskoj grupi su najvazniji morfin i kodein. Opijum sadrzi oko 10% morfina i 0.5% kodeina. Morfin, glavni alkaloid opijuma predstavlja za sada najefikasnije analgeticko sredstvo. Izolovao ga je jos 1803. godine njemacki apotekar Sertirner. Njegovu hemijsku strukturu su 1925. godine dali Galand i Robinson, a sinteza je osvojena tek 1952. godine. Od benzilizohinolinskih derivata opijuma znacajan je samo papaverin koji djeluje kao sredstvo protiv grceva ( antispazmotik ) i za sirenje krvnih sudova ( vazodilatator ).

Opijum djeluje slicno morfinu, ali mu je djelovanje nesto ublazeno zbog nize koncentracije morfina i prisustva drugih alkaloida. Uspavljujuce dejstvo maka poznato je jos od preistorijskog doba, a mnogi anticki pisci ( Plinije, Aristotel i dr. ) to pominju u svojim djelima. Paracelzus je u XVI vijeku pripremio prvi farmaceutski preparat na bazi opijuma ( Tinctura Paracelsi ). Danas se opijum koristi u farmaceutskoj industriji kao sirovina za izolovanje alkaloida, prije svega morfina i kodeina.

         Medjutim, opijum se na zalost koristi i u druge svrhe; koristi se ilegalno kao narkoticna droga na razne nacina ( zvakanje, pusenje ). Ilegalno trziste se snabdjeva opijumom pretezno iz zemalja jugoistocne Azije i Turske.

Uzivanje opijuma, opiomanija, predstavlja veliko socijalno zlo, jer uzivaoci postaju psihicki i fizicki zavisni. Duza upotreba dovodi do teskih psihickih i fizickih ostecenja.

         Opiofagija je uzivanje opijuma zvakanjem. Ovaj oblik je mnogo rjedji od pusenja opijuma, a oba nacina se najvise primjenjuju u azijskim zemljama.

KOKAIN

 Alkaloid koji nastaje iz biljke koka ( Erythroxylon coca ) koja raste u Juznoj Americi. U medicini se koristi za izazivanje povrsinske lokalne anestezije. Poslije ulaska u krv, prouzrokuje karakteristicne efekte u centralnom nervnom sistemu ( govorljivost, zivahnost ideja, halucinacije ). Iz ovog razloga kod izvjesnih osoba moze prouzrokovati zavisnost ( kokainizam ), koja se mora lijeciti u psihijatrijskim ustanovama.

LSD

Dietilamid lizerginske kiseline, je supstancija koja je po hemijskom sastavu slicna alkaloidima iz razne glavnice. U stvari, LSD je dobijen polusintetskim putem iz prirodnih alkaloida razne glavnice. LSD inhibise djelovanje hidroksitriptamina u mozgu i prouzrokuje takav poremecaj u ponasanju koji lici na simptome dusevne bolesti. Dominantna karakteristika ovog ponasanja je pojava halucinacija koje se karakterisu vrlo zivim bojama i izmijenjenim oblicima predmeta. LSD se ne koristi kao lijek, ali se mnogo zloupotrebljava u narkomanske svrhe.

MORFIJUM

Najvazniji alkaloid iz opijuma, jedan je od najvaznijih lijekova protiv bolova, smanjuje bol, a da pri tome bolesnikova svijest ostaje ocuvana; vece doze prouzrokuju i san. Morfin moze otkloniti i najjace bolove ( poslije preloma kostiju, u toku malignih oboljenja i dr. ) i treba ga iskljucivo za takve rezervisati ( "treba ga trositi kao sto tvrdica trosi zlato" ).

         Neprijatan nezeljen efekt u toku njegove primjene je zatvor. Medjutim, daleko najvecu opasnost u toku primjene morfina predstavlja mogucnost nastajanja zavisnosti prema morfinu ( morfinizam ). Ovu zavisnost karakterisu: tolerancija ( neophodnost povecavanja doza u cilju izazivanja istog efekta ), psihicka i fizicka zavisnost. Lijecenje morfinske zavisnosti je vrlo tesko i sprovodi se u psihijatrijskim ustanovama.

HASIS 

Vrsta opojne droge, smola koja se luci na cvjetovima zenske biljke indijske konoplje ( Cannabis indica ). Aktivni princip hasisa je tetrahidrokanabinol ( C₂₀H₂₈O ), koji djeluje na centralni nervni sistem izazivajuci euforiju, vizuelne i slusne prijatne halucinacije, gubljenje osjecanja vremena i prostora, poslije cega nastupa dubok san. Nakon budjenja se javlja potistenost i ponovna zelja za drogom. Dugotrajna upotreba hasisa izaziva hronicno trovanje, povecanu razdrazljivost, razvija se manija gonjenja i sklonost ka kriminalu. Upotrebljava se na razne nacine, kao caj, na Bliskom istoku se zvace, a na Zapadu se pusi ( marihuana ). Uzivanje hasisa predstavlja veliko socijalno zlo. U medicini se koristi kao sredstvo za sprjecavanje bola jedino u Indiji, dok je iz farmakopeja ostalih zemalja izbacen.

HEROIN

Diacetilmorfin, C₂₁H₂₃NO₅, diacetil estar morfina. Priprema se acetilovanjem morfina, koriscenjem opijuma kao polazne supstance. Djeluje na isti nacin kao morfin ali mu je narkoticno analgeticko djelovanje mnogo jace, a znatno je i otrovniji od morfina. Ranije se koristio u medicini u obliku hidrohlorida, ali posto izaziva tesku narkomaniju ( heroinizam ) i intoksikaciju organizma, upotreba je zabranjena. Uzivanje heroina ( injekcije, pusenje, usmrkavanje ) u pocetku izaziva euforiju i sklonost ka kriminalu, a u kasnijim stadijumima euforija izostaje, ali heroinista uzima sve vece doze kako bi izbjegao veoma teske apstinencijalne sindrome. Proizvodnja i trgovina heroinom su zabranjene i zakonski kaznjive, ali i pored toga uzivanje heroina je veoma rasprostranjeno u svijetu. Proizvodi se u vidu bijelog praha, dobro rastvorljivog u vodi, uglavnom u tajnim laboratorijama.

"TRAVA"

Dobija se od biljke Cannabis sativa L. To je jednogodisnja dvodoma biljka iz familije Cannabaceae. Muski cvjetovi grupisani su u cvast metlicu, a zenski po dva obavijeni krilatim priperkom, slozeni u grozd; plod je orasica. Zenske jedinke su krupnije sa vise lisne mase. Porijeklom je iz Irana i centrlne Azije, a gaji se kao industrijska biljka po cijeloj umjerenoj zoni. Gaji se na plodnim i dobro nadjubrenim zemljistima radi vlakna i sjemena. Od vlakna se pravi uzad, vrece, tkanine; od sjemena se dobija ulje ( 30 - 40% ) koje se koristi u industriji sapuna; od iscijedjeog sjemena prave se uljane pogace za stocnu hranu. Ima nekoliko tipova:

• sjeverni - sa niskom stabljikom i kratkom vegetacijom

• srednjeruski - sa nesto duzom stabljikom i vegetacijom od 100 - 110 dana

• juzni ili bolonjski - sa veoma dugom stabljikom i vegetacijom od 110 - 130 dana.

         Kod nas se gaji uglavnom juzni tip, najvise u Srbiji u dolini Juzne Morave i Vojvodini. Medjutim kanabis je i veoma jako narkoticko sredstvo. Pusenjem kanabisa izaziva se opijenost i stvara se zavisnost ( kanabizam ).

ECSTASY

Spada u grupu laksih droga, najcesce se "javlja" u vidu tableta sa odredjenim oznakama ( srce, gljiva, djetelina... ). Djeluje u prosjeku pola sata od uzimanja iste.

DEJSTVO:

         Osoba koja je uzela tabletu ekstazija, poslije izvjesnog vremena, osjeca priliv energije i potrebu da se neprestano krece. Osjeca takodje potrebu da uzima veliku kolicinu tecnosti. Potrebno je naglasiti da se prije uzimanja ekstazija ne smije jesti bar dva sata, a sam ekstazi ne uzimati sa alkoholom da ne bi doslo do nepozeljnih efekata. Dejstvo navedenog u prosjeku traje od jednog do dva sata, zavisno od osobe. Poslije dejstva ekstazija lice se osjeca iscrpljeno, cesti su slucajevi koje prati blaga jeza, tj. podrhtavanje tijela, ali uzimanje navedenog prati i nesanica.