Јаворани
Na bre`uqkastom prostoru, izme|u kawona Vrbasa i
uske doline Vrbawe, 25 km jugoisto~no od Bawaluke, izgra|eno je selo Javorani. U
zaseoku Gorwa Rijeka, na uzvi{ici Javoransko brdo, najdominantnijoj koti sa koje
se pru`a vidik na sve ~etiri strane svijeta, locirana je crkva brvnara.
Neposredno pored drvene crkve, smaknuta malo sjeveroisto~no, izgra|ena je nova
zidana crkva 1930-31. godine. Vjerovatno se u drvenom hramu nije slu`ilo od
perioda po~etka bogoslu`ewa u novoj crkvi. Jedan je to od razloga {to je crkva,
sa najvi{e o~uvanih autenti~nih ikona i predmeta, ostavqena zubu vremena,
propadawu i zaboravu. Ipak, na sre}u, ve}ina predmeta i ikona, sklowena je u
Bawalu~ku eparhiju te je sa~uvana na taj na~in. Hram je danas pao na zemqu, i
prijeti mu skora propast. Nedostaju na hramu
vrata i dio brvana. Ne u~ini li se ne{to hitno, hram }e poput crkve u
[qivnu i Draovi}ima, nestati sa lica zemqe. Bio bi to neprocjewiv gubitak za
cjelokupnu dru{tvenu zajednicu. Po nastanku hram je iz istog perioda kad i
{qivnovski. Zna~i najstarija o~uvana gra|evina na istra`ivanom prostoru (po
zapisu na Bogorodi~nom kolu iz 1757. godine). Posqedwa sanacija crkve bila je
1824. godine (po zapisu na ikonostasu). Usqed truqewa sjeverne temewa~e gra|evna
je pala na tlo. Na to je jo{ davne 1956. g. ukazao Petar Momirovi}. Skoro je
nevjerovatno da je od tada do danas
svo vrijeme drvena crkva bila pod za{titom dr`ave. Ve}ina gra|e
je i danas u dosta dobrom stawu. ^ak su i dowi slojevi klisa dobro o~uvani. Bila
bi zato velika {teta i neodgovornost, ne obnoviti najstariji spomenik sakralnog
narodnog graditeqstva u drvetu na istra`ivanoj teritoriji.
Црква брвнара у Јаворанима данас. Тлоцрт храма у Јаворанима