Francuska     revolucija

  Kuca   Lekcije   Galerija   Novi pojmovi



: Lekcije
Francuska pred revoluciju

Ekonomski i drustveni odnosi

Burzoazija na vlasti

Jakobinska diktatura

  Razvoj revolucionarne ideologije

Znacaj francuske revoucije

Osamdesetih godina 18. vijeka francuska je usla u duboku krizu. Razvoj proizvodnih snaga dosao je u direkni sukob sa apsolutisticko-feudalnim poretkom. Manufaktura je pretvorena u industriju, brodarstvo raspolaze cijelim flotama. Banke se mnoze i snaze, kapital se grupise u akcionarska drustva. Filozofi, knjizevnici svojim shvatanjima o jednakosti, slobodi, bratstvu, naciji, religiji, humanizmu, podrzavali su postojeci rezim, a u narod je sve dublje prodirala misao o jednakosti ljudi.

Burzoazija je raspolagala najvecim djelom francuskog bogatstva ali nije imala politicku vlast koju je imalo privilegovano plemstvo i svestenstvo. Glavni protivnik rezima bila je burzoazija, ali i neki slojevi privilegovanih staleza (plemstvo i stanovnistvo). Kralj je bio apsolutni vladar, ali je njegov uticaj na vlast u zemlji bio ogranicen. I pored privrednog prosperiteta bile su potrebne korijenite reforme, prije svega oporezovati plemstvo i svestenstvo. Reforme se ne sprovode sto izaziva demonstracije, bune, nemire.

Ministar finansija Neker trazi od kralja "saziv drzavnih staleza" u kojem ce treci stalez imati isti broj poslanika kao predhodna dva (plemstvo i svestenstvo). Kralj prihvata zahtjev i 1789. godine objavljeno je sazivanje drzavnih staleza i nacin izbora predstavnika za njih.

top       

U vreme kada je Engleska dozivljavala industrijsku revoluciju,Francuska je bila pretezno agrarna zemlja.Od oko 25 miliona stanovnika samo dva miliona nisu pripadala seljastvu.Francuska je u drugoj polovnin XVIII veka bila feudalno-apsoluticticka drzava. Postojanje feudalnih prava na zemlju sputavalo je razvoj zemljoradnje i industrije. Drustvo se u Francuskoj delilo u tri staleza:svestenstvo, plemstvo i treci stalez.

Svestenstvo je imalo veliki uticaj u drustvu i ubiralo je znatne prihode sa crkvenih imanja, ali nije bilo jedinstveno po sastavu i poreklu. Privilegovani polozaj uzivalo je vise svestenstvo - plemickog porekla, dok je nize svestenstvo imalo skromne prihode,pa je po polozaju bilo blize pripadnicima treceg staleza nego visem svestenstvu.

Plemstvo je bilo drugi privilegovani stalez u Francuskoj i sa svestenstvom je cinilo aristokratski deo francuskog drustva. Ekonomski polozaj plemstva obezbedjivali su feudaleni zemljisni posedi. Aristokratski deo drustva ubirao je prihode i od brojnih drzavnih sluzbi i penzija koje je kralj delio svestenstvu i plemstvu kao vladajucim stalezima.Nize plemstvo je, po svom ekonmskom polozaju i ugledu u drustvu, bilo znatno ispod visokog plemstva,ali je i ono ljubomorno cuvalo svoja feudalna prava.

Neprivilegovani deo francuskog drustva pripadao je trecem stalezu, koji je po socijalnom sastvau bio veoma raznorodan.Najbrojniju kategoriju treceg staleza cinili su seljaci.Iako nisu bili formalno vezani za zemljoposed svojih gospodara - plemica i svestenika, oni su bili optereceni brojinm feudalnim dazbinama. Crkvi su davali desetinu prizvoda,a drzavi brojne poreze. Nezadovoljstvo seljaka je bilo opste i oni su zeleli ukidanje feudalnih odnosa kako bi postali vlasnici zemlje koju su obradjivali.

Trecem stalezu je pripadalo i gradsko stanovnistvo,osim plemstva i svestenstva.tu se ubrajala i burzoazija koja se delila na : krupnu - bankare,krupne trgovce,vlasnike manufaktura i zakupce poreza,srednju - srednje trgovce, bogate zanatlije, i sitnu - zanatlije i sitne trgovce.Poseban sloj burzoazije je inteligencija iz redova treceg staleza: knjizevnici,naucnici,umetnici,kao i sitni i srednji sluzbenici,lekari, nastavnici, advokati i drugi.

top        

U Versaju su se, 05.05.1789. godine sastali drzavni stalezi. Kralj ukida svoju odluku da treci stalez bude dvostruko zastupljen u raspravi glasanju sa ostala dva staleza.Predstavnici treceg staleza su bili nadglasali i 17.06.1789. godine proglasili su se narodnom skupstinom, a 09.07.1789. godine ustavnom skupstinom. Kralj oruzanom silom pokusava da srusi skupstinu i ministra Nekera. Na ovu vjest dize se narod Pariza i 14.07.1789. godine zauzima Bastilju. Padom Bastilje siri se revolucionarni pokret po cijeloj francuskoj. Burzoazija pokusava zavesti red uplasena akcijom naroda (cetvrti stalez). To joj uspjeva donosenjem zakona o ukidanju feudalnih dazbina, i zakona "deklaracija po pravima zovjeka i gradajanina" (26.08.1789. godine) kojim su sloboda, jednakost i vlasnistvo proglaseni neotudjivim pravom covjeka. 

06.10.1789. godine narod je primorao kralja da prizna izglasane clanove ustava i deklaraciju o pravima covjeka i gradjana. Dvije nedelje iza toga narodna skupstina se seli iz Verseja u Pariz. 

U narodnoj skupstini jaca uticaj ljevice "jakobinski klub" sa Maksimilijanom Robespjerom na celu.

U medjuvremenu narodna skupstian je stvarala i stvorila burzoasku drzavu. Francuska je postala ustavna burzoaska monarhija. Luj 16. (Kralj) staje na stranu kontra revolucije i pokusava stranom intervencijom srusiti revoluciju u Francuskoj. Izdao je proglas kojim je osudio djelo narodne skupstine i pozvao u pomoc svoje pristalice. Ustavotvorna skupstina prestala je sa radom 30.09.1789. godine.  Po njenoj odluci nijedan njen clan se nije mogao kandidovati za zakonodavnu skupstinu. Zakonodavna skupstina se okupila 01.10.1791. godine ljevica, desnica i dvor su zeljeli rat  (Pruska i Austrija), protiv rata su bili poslanici na celu sa Robespjerom. Na prijedlog kralja skupstina je objavila rat Austriji, Francuska se uzurbano spremila za rat. 22.04. preduzima ofanzivu u Belgiji, ofanziva se zbog izdaje, (Marija Antoneta - kraljica) generala, nediscipline, kukavicluka zavrsila neuspjehom. To je dovelo do sukoba Zirandinaca i kralja. Kralj smjenjuje ministre i stavlja svoj veto na odluke Zirandinaca.

20.06. protiv odluke kralja pobunio se narod u Parizu. Za to vrijeme na granici Francuske gomilaju se snage Austrije i Pruske.

Skupstina je 11.07.1792. godine proglasila otadzbinu u opsnosti. Sve narodne garde i dobrovoljci pozvani su pod oruzje. 25.07.1792. godine Robespjer trazi suspenziju kralja i saziv nacionalnog Konventa. 25.07.1792. u Pariz stize 600 marsejaca, sa novom borbenom pjesmom, po njima je dobila ime marseljeza.

U uvgustu 1792 godine u Parizu ponovo dolazi do narodnog ustanka (kralj je zbacen, zatvoren, kasnije pogubljen 21.01.1793.). Na celo ustanka stavljaju se Robespjer i Z.Mora  obrazuju revolucionarnu opstinu parisku komunu. Na insistiranje  Komune skupstina ukida Zakon o aktivnim i pasivnim gradjanima. Potuceni su ne samo visoka burzoazija nego i Zirandinci. Ovaj period do 21.09.1792. godine je ispunjen borbom izmedju Rojalista (odanih kralju) izuzev u Parizu gdje je pobjedila Jakobinska ljevica.

U skupstini dolazi do politickih borbi izmedju Zirandinaca i Jakobinaca. Pocetkom 1793. godine losa politicka i vojna situacija zadaju Zirardincima tezak udarac. Jakubinski prvaci Robespjer i Mora dizu narod na oruzje 31.05.1793. godine namecu skupstini (Konventu) svoje zahtjeve. Iz skupstine su iskljuceni svi poslanici Zirandinci. Odbranbeni komitet konventa pretvaraju u Odbor javog spasa.

top     

Jakobinski konvent postaje pravi predstavnik sirokih masa. Ukida feudalno pravo, seljak postaje vlasnik zemlje. Novim Ustavom od 24.06.1793 godine proklamovan je princip narodnog suvereniteta, opsteg prava glasa, jednakosti gradjana, prava na rad i obrazovanje, slobode stampe i nepovredivosti privatnog vlasnistva.

Odbor javnog spasa na celu sa Robespjerom postaje centralna institucija drzave kojoj su podredjene sve ostale ustanove. Glas o izdajnickoj predaji Tulona zapalio je Parizane, ogorcene na monarhiste koji nadiranjem neprijatelja pocinju da dizu glave. Narod trazi da se na teror kontrarevolucionara odgovori terorom revolucije. 17.09.1793. godine izglasan je Zakon  o sumnjivim licima, cije su idredbe bile prijetnja svima koji su smetali Vladi, medju krivim padali su i neduzni. Rezultat Odbora nacionalnog spasa bili su vidljivi 1794 godine spasavanjem Francuske od brojnih neprijatelja. Poslije vise mjera koje su spasile Revoluciju nedostatak namirnica dovodi do krupnih nesuglasica medju Jakobnicima. Sve neistomisljenike Odbor javnog spasa uz podrsku Konvekta uklanja pogubljenjem, "macem terora". Glavna licnost je bio Robespjer, vjerovao je da svojim ispravnim stavom, vladati narodom, i da ce terorom iskorijeniti zlo i stvoriti carstvo dobra. Ovim stavom Robespjer je sebi stvorio opoziciju i u Odboru javnog spasa, Skupstini (Konventu), jakobinskom klubu.

Na sjednici Konventa 26.07.1794. godine Robespjer je bio u manjini, a 27.07.1794. godine je uhapsen sa najblizim saradnicima.

Komuna je digla ustanak protiv Konventa, oslobodila uhapsene. Robespjer je bio neodlucan da se stavi na celo pobune, sto je dalo vremena Konventu da mobilise reakcione snage i 28.07.1794. godine ubiju Robespjera. Tako je pala jakobinska diktatura.

top      

Ovakvo stanje u Francuskoj odrazavalo se na rasplozenje i shvatanje tadasnjeg francuskog drustva. Sav obrazovani svet Francuske pred Revoluciju protivio se svemu sto je sputavalo coveciju misao i akciju. Oformila se ideologija jednog drustva koje je osetilo da ima dovoljno snage da se bori za napredak. Istupajuci protiv starog shvatanja i zaostalog uredjenja,pobornici novih ideja izvrsili su duhovnu revoluciju i tako pripremili masu za borbu protiv apsolutizma i feudalizma. Pobornici novog pravca u filozofiji - racionalisti - snazno su pokrenuli misao koju preko enciklopedista i drugih snaznih licnosti u oblasti nauke i umetnosti radja u Evropi sjajno doba francuske prosvecenosti.Od tih velikih ideologa najznacajniji su: Monteskje, Volter i Ruso. Najstariji medju ideolozima bio je Monteskije (1689 - 1755.) porijeklom iz aristokratske porodice. Kao istaknuti pisac i pravnik kritikuje poredak u Francuskoj. U svom glavnom dijelu "Duh zakona" daje prijedlog novog uredjenja Francuske. Po njemu najbolje drzavno uredjenje je ustavna monarhija engleskog tipa. Zakonodavnu vlast treba da ima narodna skupstina, a izvrsnu vlast vladar. Njegove ideje naisle su na odobravanje organizacije vlast za vrijeme francuske revolucije. On predlaze striktnu podjelu vlasti prema njenim funkcijama na zakonodavnu izvrsnu i sudsku. Na javno mijenje uticao je i Volter (1694 - 1778). Bio je plodan pisac i dobar poznavalac filozofije, knjizevnosti i istorije.

Ukinut je feudalizam i uspostavljen kapitalizam u Francuskoj. Bitno je uticala na razvoj kapitalistickih odnosa u cijeloj Evropi.

top   

 

 

     

 

 

 

   
2004. Nikola Marjanovic