MERKUR

      Merkur je najbliža planeta Suncu. On je bliže upoznat 1974. i 1975.godine pomoću svemirskog broda Marinera 10. Reljef Merkura sličan je Mješečevu, a unutrašnjost slična Zemljinoj. Merkurova staza je elipsa velike izduženosti, znatno je nagnuta prema sredini ekliptike. Merkurova godina traje 88 naših dana. Promjer planeta je 4880 km. Masa je 0.055 Zemljine mase. 

Za jednog obilaska oko Sunca Merkur se okrene  oko svoje ose 1.5 puta. Sunčev dan traje 176 dana ili tačno dvije sideričke godine, što znaci da polovicu tog vremena traje noć. Temperatura površine mijenja se od 100K do 700K.. Nema atmosfere. Merkur je kraterski svijet. Njegova površina je izudarana i oblikovana udarima hiljada meteorita. Jedan veliki udar stvorio je bazen Caloris. Oko toga bazena nalazi se prsten planina, Caloris Montes. Merkurova površina ispresjecana je mnogim naborima, hrbatima i pukotinama, nastalim kad se planet hladio i stezao.  

U davna vremena, stari narodi su zapazili sjajnu zvijezdu koja se ponekad mogla vidjeti nisko, na zapadnom nebu, upravo poslije Sunčevog zalaska. Po svojim karakteristikama koje su se razlikovale od osobina nepokretnih zvijezda to je mogla biti samo planeta. Kasnije je identifikovana sa sličnom planetom koja se na istočnom nebu pojavljivala neposredno prije izlaska Sunca. Usljed njene bliskosti Suncu veoma je teško uhvatiti pogledom pa su je stari Grci nazvali Merkur,u čast brzog glasnika bogova.

Gledan sa Zemlje, Merkur izgleda kao mali Mjesec, sa fazama koje se mijenjaju od uskog srpa do punog kruga, kako se planeta kreće oko Sunca. Na našim širinama Merkur se može vidjeti golim okom samo oko dvadesetak puta godišnje nisko nad horizontom, gdje uslovi pri horizontu to dozvoljavaju. Kako se spuštamo prema ekvatoru on se sve bolje vidi, pošto Sunce zalazi i izlazi pod sve većim uglom. Prvu pouzdanu kartu Merkura dao je italijanski astronom Skijapareli na osnovu svojih posmatranja iz 1881 – 1889. godine. Godine 1974. kosmički brod “Mariner – 10” prošao je na nekoliko stotina kilometara od Merkurove površine, šaljući pritom obilje novih podataka. Drugi niz izvanrednih fotografija, “Mariner – 10” je poslao 21. septembra 1974. a treci, kada je Merkuru prišao na 320 km,  marta 1975.godine. 

Merkur kruži oko Sunca na srednjem rastojanju od 57,9 miliona kilometara prosječnom brzinom 47,9 km/s. Na svojoj eliptičnoj orbiti, koja je nagnuta 7° u odnosu na ravan ekliptike, približava se Suncu na 45,9, a  najviše udaljava do 69,7 miliona kilometara. Uočeno je da se Merkurov dan (59 zemaljskih dana) i njegova godina (88 zemaljskih dana) odnose kao 2 prema 3, odnosno planeta se obrne tri puta oko svoje ose dok napravi tačno dva kruga oko Sunca. Ovakav skup orbitalnih elemenata uzrokuje veoma čudan Merkurov “dan”. Naime, Sunce najprije polako izlazi na istoku, postepeno napreduje ka zapadu, a zatim počinje da usporava sve dok se potpuno ne zaustavi i krene u suprotnom smijeru. Kasnije ponovo počinje polako da se kreće ka zapadu, da bi konačno zašlo iza horizonta.

Prečnik Merkura iznosi 4878 km i njegova površina je nešto manja od površine Azije i Afrike zajedno. Merkurova zapremina iznosi oko 6% Zemljine, a masa oko 5%. To čini njegovu prosječnu gustinu od oko 5,5 g/cm zbog čega se pretpostavlja da ima tanki silikatni omotač i veoma veliko jezgro pretežno od gvožđa. Vjeruje se da jezgro, približno veličine Mjeseca, čini oko 2/3 Merkurove mase.

Danas se zna da je Merkur usljed niske gravitacije atmosferu odavno skoro potpuno izgubio. Atomi helijuma i vodonika su prisutni, ali na osnovu mjerenja “Marinera –  10”, pritisak na površini je manji od trilionitog dijela Zemljinog atmosferskog pritiska.

Uslovi na Merkurovoj površini su veoma surovi. Usljed veoma spore rotacije temperaturna razlika dana i noći dostiže 600 °C. U toku dana temperatura se podiže do +430° C, a  tokom veoma duge noći ima vremena da se ohladi do -173°C.   

 Na osvijetljenoj površini Merkura, čije je fotografije poslao “Mariner - 10” prilikom prvog prolaska,  dominiraju krateri i bazeni koji podsječaju na Mjesečeva mora. Ipak razlike u odnosu na Mjesec postoje. Planine na Merkuru nisu tako visoke, a “morske” oblasti predstavljaju kotline koje su okružene ravnicama sa manjom gustinom kratera nego na Mjesecu. Merkurovi krateri su plići nego Mjesečevi iste veličine. Velikim kraterima na Merkuru data su imena poznatih pisaca, slikara i kompozitora. Tako na ovoj planeti danas postoje krateri Homera, Šekspira, Tolstoja, Rodena, Ticijana, Renoara, Baha... Najveci krater, ciji je prečnik 625 km, nosi Betovenovo ime. 

Medju Merkurovim “morima”, najupadljivija zaravnjena oblast je Bazen Kaloris koji je dvojnik mora Kisa na Mjesecu. Prečnik oblasti je oko 1300 km i predstavlja glatku ravnicu čije je dno izbrazdano pukotinama.

 HOME