KARTAGINA I RIM

Kartagina

Mada se izvori ne slažu po pitanju tačnog datuma osnivanja, uzima se da jeKartagina osnovana 814 g. p.n.e. kao kolonija feničanskog grada Tira. Legenda kazuje kako je tirski kralj Pigmalion, usled zavidne pohlepe ubio svog zeta, prebogatog Adherdaba, u strahu od brata koji je ovim ubistvom započeo strahovladu. Adherdabova žena Elisa (Vergilije je naziva Didonom), morala je da pobegne daleko od rodnog grada. Sa sobom je povela veći broj pristalica pa je pristavši samo na Kipru, gde joj se pridružio veći broj sveštenica, pošla u pravcu Severne Afrike sa namerom da tamo osnuje koloniju. Prve decenije, pa možda i vekovi grada koji je u Tuniskom zalivu osnovala ne behu posebno slavni: za gradsku zemlju je u prvo vreme plaćan danak susednim plemenima. Novonastali grad je u razvoju ometala i susedna Utika (tri veka starija feničanska kolonija) međutim, kako to kod antičkih junaka obično biva, time je njeno uzdizanje bilo veličanstvenije. Pripovest o osnivanju grada, tako govori o lukavstvu princeze Elise koja je uspela da prenebregne licemernu prodaju zemlje od strane urođenika koja je imala da zauzme prostor koji može da pokrije volujska koža. Prihvativši uslove ona je kožu iskrojila na uske kajševe i njima oivičila granice prvobitnog grada.Tako je stvorena Kartagina, grad koji je podignut na mestu gde je iskopana lobanja konja što je trebalo da predvidi gospodstvo ovog grada nad narodima. Grad je dobio ime Kartagina što verovatno za svoj etimološki koren ima staro-feničku (ili armejsku) imenicu Kirdjat-Arba, što znači "grad". Ovaj grad verovatno je prirodom svoga uređenja, kojim se u potpunosti odvojio od svoje metropole, uspeo da se izdigne nad protivnicima, jer izvesno je da je u ovome u prvim vekovima istorije Kartagine ova prednost mogla biti i jedina. Tajanstvena prva četvrt milenijuma postojanja Kartagine ostavlja nam za izvesnu samo činjenicu da se broj stanovnika grada stalno uvećavao tako da je uskoro ovaj imao nekoliko stotina hiljada stanovnika, što ga za duže vreme čini najvećim gradom Antike.509 g. p.n.e. u vreme kada je u Rimu vladao prvi par konzula (Junije Brut i Marko Horacije) i kada su u Atini sprovođene prve Klistenove reforme, prema Polibiju uglavljen je prvi ugovor između Rima i Kartagine. Ovaj je ugovor regulisao trgovinska i pravna pitanja među državama, tada su prvi put određene,nepotpune i trgovačke, zone interesa. Polibije navodi još dva ugovora (ugovor iz 348. i 279. g. p.n.e.) između budućih protivnika što svedoči o isprva podudarnim interesima i istovetnim strahovanjima država koje su pesnici držali za večite neprijatelje. Za ovim ugovorom (509. g. p.n.e.) prošlo gotovo trideset godina kada je napodeljenoj Siciliji izbio rat. Rat koji su saveznici povezivali sa ratom u Heladi beše od ovoga i dugotrajniji i krvaviji jer dok je Kserks sa izuzetkom Atine (a i to je bila samo osveta za Sard) štedeo Helene imajući među njima bojnesaveznike u ovom se ratu kroz reke krvi išlo ka istrazi protivnika Godine 480. p.n.e. Diodar sa Sicilije i Timaj insistiraju na vezi ovog pohoda sa Kserksovim, Vojskovođa Hamilkar je pošao na Helene nameran da potčini njihove gradove. Njegova je vojska prema antičkim autorima bila velika koliko i ranije persijska, navodi se čak kako je na Helene pošlo 300 000 vojnika i 3000 brodova. Uzdajući se u savezništvo Selinunta ovaj je vojskovođa prvo napao Himeru. Ova se opsada međutim, odužila pa je sirakuški tiranin Gelon uspeo da izvrši napad na Kartaginjane pre njihovog spajanja sa saveznicima. Ova bitka, u istoriji poznata kao bitka kod Himere, svojevrsna "zapadna Plateja", ostavila je Kartaginu u svojevrsnoj višedeceniskoj vojnoj oduzetosti: navodi se, čak, kako je od 3000 brodova, u Kartaginu uspeo da se vrati tek jedan, pod zidinama Himere je nestao i sam Hamilkar dok su se prema ostaloj vojsci verolomni Selenunćani poneli kao prema dušmanima.

Rim

Razdoblje nastanka i ranog doba Rimske republike obeleženo je utemeljenjem i obezbeđivanjem rimske države. Godine 496. p.n.e. Rimljani su pobedili Latine u bici kod Regilskog jezera, a 493. p.n.e. su sklopili savez sa Federacijom latinskih gradova.Dolazi i do prvih sukoba između plebejaca i patricija. Plebejci su običan narod — seljaci, zanatlije, trgovci — koji je po rimskim zakonima morao služiti u ratovima države. Često zato nisu mogli obrađivati svoju zemlju, te su, ne mogavši da prehrane svoje porodice, padali u dužničko ropstvo. Prvi veliki korak ka izvojevanju svojih prava plebejci su načinili odbivši da ratuju protiv Latina: popevši se na sveto u brdo u Rimu, nisu hteli da pođu u rat dok im se ne ispune zahtevi da učestvuju u vlasti. Tako su 494. p.n.e. dobili pravo da biraju narodne tribune, prvo dvojicu, pa onda desetoricu. Sledeći plebejski uspeh bio je donošenje zakona dvanaest tablica 451. p.n.e., koji se zasnivao na običajnom pravu. Od 367. p.n.e., na predlog tribuna Licinija i Sekstija, od dvojice konzula jedan morao da bude iz redova plebejaca. Narodni tribuni su imali pravo veta. Poslednji uspeh plebejaca iz tog razdoblja dogodio se 326. p.n.e., kada je izglasano ukidanje dužničkog ropstva.Odmah nakon uspostavljanja republike, Rim je počeo da sprovodi ekspanzionističku i osvajačku politiku. Ipak, na samom početku ekspanzionističkih ratova dolazi i do poraza: za najteži se uzima onaj 387. p.n.e., kada su grad zauzeli i opustošili Kelti. I pored toga, grad se ubrzo oporavio i nastavio svoje širenje, kako na jug tako i na sever, pri čemu je došlo do oštrih sukoba sa Samnitima u srednjoj Italiji, između 343. p.n.e. i 290. p.n.e.Posle 340. p.n.e., Rimljani su uspostavili kontrolu nad većinom gradova u području Lacija. Posle 280. p.n.e., pošto su odneli pobedu u Pirovom ratu, osvojena je i južna Italija. Tamo su već vekovima bili prisutni stari Grci, pa je na taj način Rim došao u dodir sa starogrčkom kulturom. U cilju uspostavljanja i održanja kontrole na osvojenoj teritoriji, započinje se s osnivanjem kolonija, što je opet vodilo ka stvaranju saveza sa gradovima i plemenima sa različitim pravima i povlasticama.Stanovništvo koje je naseljavalo teritorije pod kontrolom Rimske republike imalo je različite statuse. Stanovnici su mogli biti:

  1. punopravni građani države (građani Rima, kolonija i već svrstana plemena)

  2. zajednice sa rimskim građanskim pravima, ali bez prava odlučivanja

  3. saveznici, koji su mogli zadržati svoje autonomije